Parafia p.w. św. Elżbiety Węgierskiej

Zachowania ludzkie powodowane np. chytrością, przewrotnością stają się uciążliwe dla otoczenia. Człowiek chytry bywa fałszywy, podstępny i skąpy. Mówi się o jego chytrym spojrzeniu, oczach, uśmiechu, o wyrachowaniu; nawet ostrzega się przed kimś takim: „strzeż się go, bo to chytry człowiek – chytry jak wąż”. Synonimem chytrości jest przebiegłość, człowiek przebiegły określany bywa jako chytry lis, przebiegły oszust, postępujący chytrze i przemyślnie. Przebiegłość, chytrość, oszukaństwo, oszustwo – (w języku greckim κυβεία) – takie podstępne działanie sprowadza na manowce. Wiąże się bowiem z gotowością na wszystko, przebiegłością w postępowaniu i podstępem połączonym z oszukaństwem (w języku greckim – πανουργία).

Pan Bóg ostrzega człowieka przed takim postępowaniem. Zachęca do wierności Jemu i do prostolinijności. Nagradza za tę wierność. Przykładem tego jest Psalm 18. Psalmista głosi dziękczynienie za wyniesienie go do godności wodza narodu, wybawienia go i oddania mu rządów po odniesionym zwycięstwie:

Pan mię nagradza za moją sprawiedliwość
Za czystość rąk przed Jego  oczyma. (...)
względem czystego okazujesz się czystym,
wobec przewrotnego jesteś przebiegły
(Ps 18 (17),25; 27).

Pan Bóg nie pozostawia człowieka samemu sobie. Przychodzi z pomocą pobożnemu, wiernemu czcicielowi, gdy mu coś zagraża, bo wierny jest swemu przymierzu. Bóg sprawiedliwy jest ostoją dla człowieka, który zawsze – o ile tylko chce – może się na Nim oprzeć. Człowiek sprawiedliwy, wierny przymierzu, strzegący dróg Bożych i wszystkich Jego nakazów otrzymuje dobro i doznaje opieki Bożej. Ten, który jest przewrotny, lekceważy nakazy Pańskie, sam wyklucza się ze społeczności Bożej.

Motyw przebiegłości postępowania spotykamy także w Nowym Testamencie, np. w pisanych w Efezie przez Apostoła Pawła listach do Koryntian. Podczas trzeciej wyprawy misyjnej w latach 54-57 napisał pierwszy list do Koryntian. Zachęca w nim do szczególnej dbałości o jedność ducha i myśli adresatów; zauważa bowiem, że zdarzają się wśród nich rozłamy i spory.             

Bóg postanowił zbawić wierzących przez krzyż – jest On mocą dla dostępujących zbawienia, a głupstwem dla ginących; dzieje się to z inicjatywy Boga. Głoszona przez św. Pawła i apostołów Ewangelia krzyża wywołuje różne reakcje u ludzi. Ci, którzy ją odrzucają uważając za głupstwo, sami decydują o swoim wiecznym potępieniu. Dla tych, którzy słuchają i wprowadzają w życie tę naukę, staje się ona mocą pomagającą osiągnąć zbawienie wieczne:

Nauka bowiem krzyża głupstwem jest dla tych, co idą na zatracenie, mocą Bożą zaś dla nas, którzy dostępujemy zbawienia. Napisane jest, bowiem: Wytracę mądrość mędrców, a przebiegłość przebiegłych zniweczę (1 Kor 1, 18-19).

Nauka Jezusa, który umarł na krzyżu, nie przez wszystkich została przyjęta. Rzymianie uważali śmierć na krzyżu za właściwą niewolnikom, dla Żydów była ona śmiercią haniebną, dlatego odrzucili oni Chrystusa ukrzyżowanego, postrzegając śmierć na krzyżu jako wyraz Jego słabości. Człowiek chciał okazać się mądrzejszy od Boga i w swoiście pojmowanej przez siebie mądrości odrzucał naukę krzyża. Izajasz pisze o mądrości tych, którzy nie uznają Chrystusa, Bożego objawienia, kierujących się przemyślnością i chytrością w postępowaniu – ich mądrość zostanie zniweczona:

…dlatego właśnie Ja ponowię niezwykłe
działanie cudów i dziwów z tym ludem:
zginie mądrość jego myślicieli,
a rozum jego mędrców zaniknie
(Iz 29,14)

Mądrość (w języku hebrajskim daar, a greckim sophia) ludzka, którą człowiek nabywa w trakcie życia – częściowo dzięki uzdolnieniom i doświadczeniu – zawsze jest darem Bożym. Mądrość Bożą odczytujemy w cudownym dziele stworzenia, Jego rządach nad światem, w objawieniu Jego zbawczej woli i czynów. Jezus Chrystus ukazał nam zbawczy wymiar Mądrości Bożej.

Na czysto ludzkie myślenie i działanie Bóg odpowiada przez budzące podziw dzieła Boże w historii. „Cuda i znaki” odczytywane jako nadzwyczajne działanie Boże świadczą o Jego mocy i mądrości.

W drugim liście do Koryntian Apostoł Paweł zachęca do pójścia za Chrystusem, oddania się Temu, który objawił się jako osoba uboga, łagodna, wierna Bogu i ludziom, poddana w cierpieniu i skazana na śmierć. Wszystkie swoje działania i uczucia Paweł Apostoł odnosi do tego Wzorca i odrzuca wszystko, co „nie jest z nim zgodne”. Zachęca innych do podążania za tym Wzorcem. Wyraża swą troskę o tych, do których pisze:

Obawiam się jednak, ażeby nie były odwiedzione umysły wasze od prostoty i czystości wobec Chrystusa w taki sposób, jak w swojej chytrości wąż uwiódł Ewę (2 Kor 11, 3).

Bywa, że przebiegłość zostaje wprzęgnięta w posługę dobremu. W tekście listu Apostoł Paweł przyznaje się do swej przebiegłości względem Koryntian – jednocześnie wyjaśnia powód takiego swojego postępowania. Paweł chcąc odwiedzić Koryntian po raz trzeci, wyraża nadzieję, że nie był dla nich ciężarem; kierowany miłością do nich, liczy na ich miłość:

Zresztą niech będzie i tak: nie byłem dla was ciężarem, ale będąc przebiegłym, zdobyłem was podstępem (2 Kor 12, 16).

Przebiegłość Apostoła i zdobycie wiernych w Koryncie dotyczy zbiórki na rzecz ubogich innych Kościołów – ubogich w Jerozolimie, których Koryntianie nie znali.

Na kartach Pisma św. znajdujemy zachętę do porzucenia chytrości, przebiegłości jako motywów swoich działań; jednocześnie zaproszenie do postępowania w duchu wierności, szczerości, prostolinijności. Chytrość, przebiegłość naszego postępowania może być dużym utrudnieniem we wzajemnych relacjach, nawet cierpieniem, często bowiem wiąże się z oszustwem. Takie negatywne zachowania bazujące na chytrości, przebiegłości, oszustwie obserwujemy dziś we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Przebiegły oszust wyłudza pieniądze oferując towar niskiej jakości, lichwiarz oferuje pożyczkę, na której zarabia krocie. Nieuczciwy dziennikarz dla zdobycia popularności przeinacza wydarzenia tak, że mijają się z prawdą, okłamuje słuchacza, który nie docieka prawdy, lecz bezkrytycznie ufa mediom. Polityk w czasie kampanii wyborczej obiecuje np. lepszą przyszłość, dobrą opiekę lekarską, podwyższenie dochodów i pracę, a po zdobyciu mandatu często nie wraca do tematu. Przykłady, które można by mnożyć, pokazują wyraźnie, jak zgubne i niszczące mogą być działania człowieka, który postępuje przewrotnie, chytrze, nie dbając bądź zapominając o prawie Bożym.